English Narrative

14-Jul-2026 -- Аяллын тэмдэглэл Манай аяллын баг 2 машин, 9 хүний бүрэлдхүүнтэйгээр 2026 оны 7-р сарын 11-ний өдрийн үд дунд аялалдаа гарцгаав. Өглөөгүүр Улаанбаатар хотод бороотой байсан учир зогсохыг нь хүлээсэн хэрэг. Бидний зорилго бол наадмын амралтын өдрүүдээр эх орныхоо хоймор нутаг Хөвсгөл аймгийн нутгаар, тухайлбал Хөвсгөл нуурын баруун биеэр “Дархадын хотгор” гэж нэрлэгддэг байгалийн үзэсгэлэн бүрдсэн нутгаар гэр бүлээрээ аялангаа:

• Улаан уул сумын нутагт “Ар босгот” хэмээх хавцал, “Дуут булаг” зэрэг газруудаар аялах
• Уртраг, өргөрөгийн N51, E099 цэг дээр очих.
• Цагаан нуур сумын нутгаар урсах Тэнгис, Шишгэд голуудын ай саваар аялаж, хоёр голыг нийлж байгаа бэлчир дээр очих. (Шишгэд голыг хойд мөсөн далайд цутгадаг Енисей мөрний эх гэж үздэг)
• Рэнчинлхүмбэ сумаас Хатгал сум орох замд байдаг Хорьдлын хүрхрээ үзэх, Хорьдол сарьдагийн даваагаар давж байгаль ээжийн гайхамшгийг биеэр мэдрэх, эцэст нь Хатгал суманд Хөвсгөл нуурын эрэг дээр амрах байлаа.

Монголчууд бидэнд зуны цагт Улсын баяр наадмын амралтын өдрүүдээр л гэр бүлээрээ аялах боломж олдох юм даа.

Аяллын эхний өдөр замдаа Булган аймгийн төвийн ойролцоо хамаатныхаа зуслангийн байранд, 2 дахь өдөр Хөвсгөл аймгийн Улаан уул сумын наахна Гунын голын хөвөөнд, 3 дахь өдрөө Улаан уул сумын төвд зочид буудалд хоноглоод, маргааш өглөө нь N51, E099 огтлолцлын цэг хүрэх төлөвлөгөөтэйгээр “Соёо” багийн төвийг зорин хөдөлцгөөв. Үд дунд биднийг очиход 2 хоногийн дараа “Дархад хурд” наадам болно гээд бэлтгэл ажил өрнөсөн байдалтай байлаа. Бид тэндээс цэг рүү явахад газарчлах 2 хүн, нэг хүүхдийн хамт авч хөдөллөө. Энэ хоёр хүний нэг нь байгаль орчны байцаагч Батсүх, нөгөө нь нутгийн малчин Бат-Эрдэнэ, хүү Б.Эрдэнэбаяр нар байлаа. Бид “Соёо” багийн хойно байрлах “Хөгийн гол”-ын модон гүүрээр гарч, цэгийн зүг хөдөлсөн юм. Замдаа баруун тайга руу аялан яваа гадаадын жуулчидтай (Польш) тааралдав. Тэд Монгол ахуй, ялангуяа ойд урцанд амьдардаг дархадын отгийн амьдралтай танилцах, хүй нэгдлийн гэмээр тэр сонин амьдралын хэв маягийг ихэд сонирхдог бололтой. Тэд тодорхой цэгт очоод цаашаа мориор аяллаа үргэлжлүүлдэг гэнэ. “Соёо” багийн төвөөс баруун тийш арваад км явсны эцэст Байгаль хамгаалагчийн байранд хүрэлцэн очоод, цааш шавар, шалбаагтай намгархаг газраар газарчлуулан явсаар нэгэн өвөлжөөний ойролцоо машинаа орхиод цааш явган явав. Бидний зорьсон цэг очиход нилээд төвөгтэй, эгц өндөр уулын оройд, модон дотор байлаа. Тэр өдөр халуун, ууланд ялаа, шумуул ихтэй, товлосон цэгт хүрэхэд хүндрэлтэй байсан учир багийн 5 гишүүнээ голын эрэг дээр орхиод бусад нь цэг рүүгээ хөдөлцгөөв. Уулан өөд мацах явцад багийн зарим гишүүдийн харшил хөдлөж, ялаа шумуулын дайралт улам ихэссэн тул замын дундаас 2 гишүүн маань буцсанаар, 5-уулаа аяллаа үргэлжлүүлэв. Бид модны захаар явсаар уулын оройд гараад, зорьсон координат руугаа модон дундуур чиглэн зорьсон цэгтээ ойртов. Энэ цэг маань битүү модон дунд байсан учир GPS –ээр цэгээ тодорхойлоход бага зэргийн хүндрэлтэй байсныг нуух юун. Цэгээ тодорхойлсны дараа шаардлагатай фото зургуудаа буулгаад, уулэаас уруудав. Цэгт баталгаажуулалт хийхэд оролцсон бидний аяллын багт Б.Хонгор, С.Батсүх, П.Бат-Эрдэнэ, Б.Эрдэнэбаяр болон миний бие оролцов. Нутаг орныхоо байдлыг сайн мэддэг байгаль хамгаалагч, нутгийн малчин хүмүүсийн оролцоотойгоор бидний зорьсон хэрэг амжилттай бүтэж, бид 18 цагийн үед уулнаас буулаа.

Манай аялал цааш үргэлжлэн бид “Соёо” багийн зүүн хойно орших “Тайга тур” амралтын баазад хоноглов. Энэ бааз Хөгийн голын хөвөөнд оршдог, тохилог сууцнуудтай, амрагчдын тав тухыг хангасан бааз байлаа. Шүршүүр, саунд орж алжаалаа тайлан сайхан амраад, маргааш нь Цагааннуур сумын Шишгэд, Тэнгис голуудын зүг аяны жолоогоо залан хөдлөв. Замдаа Цагааннуур сумын төвөөр дайран, Шишгэд голын хөвдөг гүүрээр гарч, 30 гаруй км явсны эцэст Шишгэд,Тэнгис голуудыг бэлчирт хүрэлцэн ирцгээсэн. Эдгээр голууд, ялангуяа Тэнгис гол нь маш түргэн урсгалтай, ус ихтэй, мөрөнгийн энтэй голууд байлаа. Энд загаслах зорилготой цөөхөн тооны жуулчид зочилдог гэнэ. Замдаа давсан “Богоч”-ийн даваа бартаа саад ихтэй, хад чулуутай, огцом өгсөж, уруудах замтай, үнэхээр жолоочийн ур чадварыг шалгадаг даваа байлаа. Бороо орсон үед давах бололцоогүй даваа гэлтэй. Бид жуулчны баазуудад очиж хоноглоно гэж бодож очсон ч, урьдчилан захиалга өгөөгүй бол хүн авдаггүй гэх. Тэнд хоол ч олдсонгүй. Бид майхнаа барьж голын хөвөөнд хоноглохоор төлөвлөсөн ч, нутгийн нэгэн айлын бэлтгэсэн гэрт хонох завшаан олдож, сайхан амарч хоносон юм. Маргааш өглөө нь бид аяллын эцсийн цэгээсээ наашлан, Цагааннуур, Рэнчинлхүмбэ сумуудаар дайран, Хатгал сумын зүг Хорьдол сарьдгийн нурууг чилэн хөдлөв. Замдаа Рэнчинлхүмбэ сумын сургуулийн 100 жилийн ойн баяраар дайран “баярын хуушуур”-аа идэж амжсан шүү. Хорьдол сарьдгийн даваа руу өгсөх замдаа Хорьдлын хүрхрээг үзэж амжсан. Энэ хавийн байгаль үнэхээр гайхалтай, урьд өмнө нь харж байгаагүй маш өндөр уулстай, хавцал дундуураа гол горхитой, давааны зам нь эгц өндөр, нуранги сул чулуутай, мөн л жолоочийн ур чадварыг шалгасан нутаг байлаа. Даваа даваад бид сайраар чигээрээ явснаар бага зэрэг төөрсөн ба буцаж явснаар зөв замаа олж, Өлхөн хэмээх даваа өөд өгсөв. Энэ даваа Хорьдол сарьдгийн даваанаас тэс өөр байлаа. Бид Хорьдол сарьдгийн даваанд хуурай газраар жолоочийнхоо ур чадварыг сорьж байсан бол энд намаг шаварт жолооч, машиныхаа чадварыг шалгаж байлаа. Хэд хоног бороошоогүй нь энд ямарч нөлөөгүй, угаасаа л булаг шандтай, намаг шавартай даваа юм санж. Төөрч, шаварт сууж шөнөжин явсаар үүрээр Хатгал суманд нойрмог орж ирээд, нэгэн амралтын газар бууж хоноглоод, маргааш нь гэрийн зүг хөдөлснөөр бидний энэ удаагийн аялал дурсамж дүүрэн, сайхан аялал, амралт болж өндөрлөлөө. Бид бүгд сэтгэл хангалуун буцлаа.

2026-07-20. Улаанбаатар хот

English Narrative

Our travel group, consisting of 9 people in 2 vehicles, set off around noon on July 11, 2026. It had been raining in Ulaanbaatar that morning, so we waited until the rain stopped before departing. Our goal was to spend the Naadam holiday exploring the northernmost region of our homeland Khuvsgul Province particularly the western shore of Lake Khövsgöl and the beautiful natural region known as the Darkhad Depression, while traveling together as families. Our itinerary included:

• Visiting Ar Bosgot Canyon and Duut Spring in Ulaan Uul Sum.
• Reaching the coordinate N51°, E099°.
• Exploring the valleys of the Tengis and Shishged Rivers in Tsagaannuur Sum and visiting the confluence where the two rivers meet. (The Shishged River is considered one of the headwaters of the Yenisei River, which flows into the Arctic Ocean.)
• Visiting Khoridol Waterfall on the road from Renchinlkhumbe Sum to Khatgal Sum, crossing the Khoridol Saridag Pass, experiencing the wonders of Mother Nature firsthand, and finally relaxing on the shores of Lake Khuvsgul in Khatgal.

For us Mongolians, the Naadam holidays during the summer are often the only opportunity to travel together with our families.

On the first day, we spent the night at a relative's summer cabin near the center of Bulgan Province. On the second day, we camped beside the Gun’s River just before reaching Ulaan Uul Sum in Khuvsgul Province. On the third day, we stayed at a hotel in the center of Ulaan Uul Sum. The following morning, we planned to reach the intersection of N51° and E099°, so we headed toward the center of Soyo Bag. When we arrived around noon, preparations were underway for the Darkhad Khurd Naadam Festival, which was scheduled to take place two days later.

From there, we hired two local guides and a young boy to accompany us to the coordinates. One guide was an environmental inspector Batsukh, the other was local herder Bat-Erdene, accompanied by his son B. Erdenebayar. We crossed the wooden bridge over Khugiin Gol (river), located behind Soyo Bag, and continued toward our destination. Along the way we encountered a group of Polish tourists traveling to the western taiga. They were particularly interested in experiencing traditional Mongolian life, especially the lifestyle of the Darkhad people who live in forest teepees (urts). Apparently, they travel by vehicle to a certain point and continue their journey on horseback.

About ten kilometers west of Soyo Bag, we reached a ranger station. Guided through muddy, marshy terrain, we eventually left our vehicles near a winter camp (uvuljuu) and continued on foot. Reaching our destination proved quite difficult. The coordinate was located high atop a steep mountain, deep within dense forest. The day was hot, and the mountain was swarming with flies and mosquitoes. Because the climb was so challenging, five members of our group stayed behind by the riverside while the rest of us continued. As we climbed, some members developed allergic reactions, and the insects became even more relentless. Two people turned back midway, leaving five of us to continue.

We followed the edge of the forest until we reached the mountain summit, then carefully navigated through the trees toward our destination. Since the coordinate lay beneath thick forest cover, accurately locating it with GPS was somewhat difficult. After confirming the location, we took the necessary photographs as evidence and began our descent. Those who participated in verifying the coordinate were B. Khongor, S.Batsukh, P.Bat-Erdene, B. Erdenebayar, and myself. Thanks to the assistance of the ranger and local herder, whose knowledge of the area was invaluable, our mission was successfully completed. We descended the mountain around 6:00 PM.

Our journey then continued to the Taiga Tur Resort, located northeast of Soyo Bag. Situated along the banks of Khugiin Gol, it offered comfortable cabins and excellent facilities. After enjoying the shower and sauna and getting a good night's rest, we set off the next day toward the Shishged and Tengis Rivers in Tsagaannuur Soum. Passing through the center of Tsagaannuur Soum, we crossed the floating bridge over the Shishged River and, after driving more than 30 kilometers, reached the confluence of the Shishged and Tengis Rivers. Both rivers, especially the Tengis, were wide, swift, and full of water. Only a small number of tourists visit the area, mainly for fishing. On the way, we crossed Bogoch Pass, a rugged mountain pass with steep ascents, sharp descents, rocky terrain, and countless obstacles. It truly tested the skill of every driver. After rainfall, the pass would likely be impassable. We had hoped to stay at one of the tourist camps, but discovered that they only accepted guests with advance reservations. We couldn't even find a place to eat. Although we planned to pitch our tents beside the river, we were fortunate enough to stay in a traditional ger prepared by a local family, where we enjoyed a comfortable night's rest.

The next morning we began the return journey from our furthest point, passing through Tsagaannuur and Renchinlkhumbe before heading toward Khatgal Sum across the Khoridol Saridag Mountains. Along the way, we happened to pass through the celebration of the 100th anniversary of Renchinlkhumbe School, where we even managed to enjoy some festive Naadam khuushuur. On the climb toward Khoridol Saridag Pass, we stopped to admire Khoridol Waterfall. The scenery in this region was truly breathtaking with towering mountains unlike anything we had seen before, rivers flowing through deep valleys, and steep mountain roads covered with loose rock and landslides. Once again, it was a true test of the drivers' abilities. After crossing the pass, we accidentally followed a dry riverbed and became slightly lost. Turning back, we found the correct route and began climbing Ulkhun Pass. This pass was completely different from Khorydol Saridag. While the previous pass had challenged our driver's skill on dry rocky terrain, Ulkhun tested both the drivers and the vehicles in deep mud and marshes. Even though it hadn't rained for several days, the conditions remained muddy because of the many natural springs in the area. After getting lost, becoming stuck in the mud, and driving throughout the night, we finally arrived in Khatgal at dawn, exhausted and sleepy. We stayed overnight at a nearby resort, and the following day began our journey home.

Our trip came to an end as a wonderful adventure filled with unforgettable memories, beautiful landscapes, and meaningful experiences. We all returned home happy and deeply satisfied with the journey.

July 20,2026. Ulaanbaatar